Kortyzol – hormon stresu, diagnostyka i nieoczywiste przyczyny podwyższonego stanu

Sytuacje stresowe mogą odpowiadać za podniesiony poziom kortyzolu. U ludzi długotrwale podniesiony poziom kortyzolu powoduje trwałe zmiany fizjologiczne – prowadzi do problemów skórnych, kłopotów z utrzymaniem prawidłowej masy ciała z powodu postępującej otyłości trzewnej, problemów sercowo – krążeniowych czy zaburzeń rytmu dobowego. Niestety u zwierząt nadmiar kortyzolu ma tak samo negatywny wpływ na kondycję organizmu. Pamiętajmy, że chociaż zwierzę nie posiada świadomości w naszym ludzkim rozumieniu, to jak najbardziej odczuwa stres – spowodowany sytuacją, którą odbiera jako niekomfortową czy zagrażającą (transport, lęk separacyjny, ale także np. wizyta w nieznanym miejscu), odczuwa też stres spowodowany bólem, stanem zapalnym czy chorobą przewlekłą.

Rytm dobowy wydzielania kortyzolu - test stymulacji ACTH lub test hamowania deksametazonem

Oczywiście między nami a naszymi pacjentami występują różnice. Do jednego z podstawowych obszarów należy rytm dobowy wydzielania kortyzolu. U ludzi jest on jasno określony: w godzinach porannych (06:00 – 08:00) poziom kortyzolu jest najwyższy, a w nocy (ok. 23:00 – 04:00) najniższy. U psów ten rytm jest mniej wyraźny niż u ludzi, a u kotów wahania dobowe poziomu kortyzolu są praktycznie niezauważalne i dlatego pomiar jednorazowy kortyzolu jest u zwierząt diagnostycznie nieprzydatny. Jest to przyczyna, dla której powinno się wykonywać test stymulacji ACTH lub test hamowania deksametazonem. Pamiętajmy, że u kotów dodatkowo dochodzi trudność interpretacyjna jednorazowego pomiaru stężenia kortyzolu ze względu na możliwą silną reakcję stresową podczas wizyty w gabinecie weterynaryjnym. Właśnie dla takich powodów warto rozważyć posiadanie własnego aparatu biochemicznego, który mógłby nam pomóc w takich badaniach.

Wzrost poziomu kortyzolu u psów i kotów przy przewlekłych stanach zapalnych, chorobach zakaźnych

Poziom kortyzolu może wzrastać u psów i kotów nie tylko w sytuacjach stresu emocjonalnego (np. lęk, agresja), ale także podczas przewlekłych stanów zapalnych czy chorób zakaźnych. Nadczynności i niedoczynności kory nadnerczy poświęciliśmy osobne wpisy, w tym skupimy się na innych stanach chorobowych, w których poziom kortyzolu może być pozanormatywny. Podwyższony kortyzol widzimy w badaniach biochemicznych zwierząt z np. przewlekłym zapaleniem uszu czy jamy ustnej, a także w chorobach zakaźnych, jak np. FIV, FeLV czy parwowirozie. Poziom kortyzolu w tym przypadku wzrasta ze względu na mechanizm aktywacji osi podwzgórze – przysadka – nadnercza jako odpowiedzi immunomodulacyjnej i stresowej na zakażenie patogenem oraz zwalczanie choroby.

Nienormatywny poziom kortyzolu spotykany jest także u psów i kotów w chorobach metabolicznych

Przy niewydolności wątroby czy nerek, zwłaszcza u psów, poziom kortyzolu może rosnąć wskutek upośledzonego metabolizmu tych narządów. Przy cukrzycy, wysoki poziom kortyzolu może być efektem hiperglikemii, a jego utrzymujący się wysoki poziom przyczynia się do zwiększenia insulinooporności. Przy zaburzeniach metabolicznych należy także szczególną uwagę zwrócić na pacjentów z nadwagą czy otyłością, ponieważ i u nich obserwuje się podwyższony poziom kortyzolu.

Nieoczywiste przyczyny podwyższonego poziom kortyzolu

Pomiary stężenia kortyzolu w surowicy mogą kojarzyć się nam przede wszystkim z zaburzeniami endokrynnymi, które wynikają z upośledzonej pracy nadnerczy. Natomiast w takich chorobach, jak nadczynność tarczycy u kotów także możemy zaobserwować podwyższony poziom kortyzolu, wynikający ze zwiększonego metabolizmu tarczycowego. Nie powinniśmy zapominać, że wysoki poziom kortyzolu negatywnie wpływa na jelita, zaburzając ich ruchliwość, prowadząc do uszkodzenia bariery jelitowej, a w konsekwencji do problemów trawiennych i osłabienia mikrobiomu, co może wywoływać objawy takie jak wzdęcia, biegunka lub zaparcia, a także zaostrzać schorzenia jelitowe jak zespół jelita drażliwego. Na koniec tej nieprzyjemnej wyliczanki pozostają nam jeszcze choroby nowotworowe, które ze względu na towarzyszący im ból i przewlekły stan zapalny mogą przebiegać z wtórnie podwyższonym poziomem kortyzolu. Jak widać, kortyzol jako „hormon stresu” wydzielany jest patologicznie przy chorobach metabolicznych i przewlekłych zapalnych niepowiązanych bezpośrednio z zaburzeniami pracy nadnerczy. Zawsze tam, gdzie mamy do czynienia ze stresem w przebiegu choroby, możemy spodziewać się zaburzeń poziomu kortyzolu. Bardzo ważnym jest jednak, aby nie opierać się na pojedynczym pomiarze poziomu tego hormonu, a do pełnej diagnostyki wykorzystywać testy stymulacji lub hamowania.

Poniżej podajemy poglądową tabelę wyjaśniającą, z czego wynika zmiana poziomu kortyzolu w chorobach innych niż upośledzenie funkcji nadnerczy:

Przeczytaj również inne, przykładowe wpisy poradnikowe:

• Zespół Cushinga u psów i kotów – znaczenie oznaczania kortyzolu w diagnostyce i monitorowaniu terapii
• Niedoczynność kory nadnerczy, czyli Zespół Addisona u psów - diagnostyka, objawy, leczenie i monitoring
• Ehrlichia canis – diagnostyka z testami SNAP i objawy
• Borelioza u psów i kotów - objawy i diagnostyka z wsparciem testów SNAP
• Jak szybko diagnozować Dirofilaria immitis testami SNAP w Twojej klinice weterynaryjnej?

Zobacz także wybrane produkty z oferty naszej hurtowni weterynaryjnej:

• Testy SNAP weterynaryjne diagnostyczne
• Test SNAP 4Dx Plus weterynaryjny
• Test SNAP Combo Plus weterynaryjny
• Test SNAP Feline proBNP weterynaryjny
• Test weterynaryjny SNAP Giardia
• Test weterynaryjny SNAP Lepto
• Diagnostyka weterynaryjna
• Hurtownia zoologiczna online