Zapalenie trzustki u kotów (Pancreatitis) - diagnostyka fPL i testy SNAP

Zapalenie trzustki u kotów (Pancreatitis). Problem tyle częsty co trudny w diagnostyce klinicznej. Na zapalenie trzustki cierpią głównie koty dorosłe i starsze – kolokwialnie mówi się, że na kota wystarczy spojrzeć krzywo, żeby dostał zapalenia trzustki – tak częsta to jednostka chorobowa.

Ten stan patologiczny możemy podzielić na dwa podstawowe rodzaje:

- zapalenie o charakterze ostrym (acute pancreatitis, OZT)

- zapalenie o charakterze przewlekłym (chronic pancreatitis, PZT)

Złotym standardem diagnostycznym jest ocena mikroskopowa, ale nikt nie zaleca w praktyce wykonywania biopsji trzustki – jest to niebezpieczne dla pacjenta i dalekie od zastosowania w praktyce codziennej. Nie jedyny to przypadek w którym tzw. złoty standard jest jedynie aksjomatem. Pamiętać trzeba, że zawsze ścieżka diagnostyczna i postępowanie terapeutyczne powinny odpowiadać potrzebom pacjenta.

Objawy kliniczne i patofizjologia zapalenia trzustki u kotów

Przy zapaleniu trzustki obraz kliniczny nie jest jednoznaczny. U kotów ostre zapalenie trzustki występuje rzadko, powszechna natomiast jest postać przewlekła. Dla kocich pacjentów wykazano, że Pancreatitis (zapalenie trzustki) w około połowie przypadków współistnieje z zapaleniem wątroby i jelita (tzw. Triaditis u kotów) oraz/lub zapaleniem przewodów żółciowych. Dalsze statystyki pokazują, że u około 50% kotów badanych post mortem, a ze stwierdzoną wcześniej cukrzycą, wykazano zapalenie trzustki. Wydaje się też, że koty syjamskie mają wrodzone predyspozycje do zapalenia trzustki. Objawy kliniczne, jak wspomniano wcześniej, zazwyczaj nie wskazują jednoznacznie na zapalenie trzustki - pancreatitis. Zaliczamy do nich m.in. letarg, jadłowstręt, odwodnienie, utrata wagi, posmutnienie, biegunkę. Mogą też pojawić się następujące objawy: żółtaczka, gorączka, palpacyjnie wyczuwalna masa w jamie brzusznej.

W obrazie laboratoryjnym u kota z zapaleniem trzustki możemy spodziewać się:

•Niedokrwistości nieregeneratywnej

•Leukocytozy

•Leukopenii

•Podwyższonego poziomu enzymów wątrobowych w surowicy

•Hiperbilirubinemii

•Hiperglikemii

•Azotemii

•Zaburzeń równowagi elektrolitowej

•Hipokalcemii

Diagnostyka laboratoryjna zapalenia trzustki – testy SNAP fPL i szybka diagnostyka w lecznicy

Zazwyczaj diagnoza jest stawiana na podstawie obserwacji klinicznych w połączeniu z diagnostyką laboratoryjną oraz diagnostyką obrazową. W przypadku weterynaryjnej diagnostyki laboratoryjnej w dzisiejszych czasach możemy liczyć na badania przeprowadzane w lecznicy. Biomarkerami zapalenia trzustki są lipaza oraz amylaza. Jednak są użytecznie ograniczone ze względu na występowanie w innych narządach. Te biomarkery są mało swoiste i mało czułe, jeśli chodzi o zapalenie trzustki. Aktualnie jako badanie z wyboru stosuje się oznaczenie poziomu kociej specyficznej lipazy trzustkowej (fPL). W lecznicach od wielu lat popularne są testy immunologiczne (np. IDEXX SNAP fPL), które podają wynik jakościowy z wysoką czułością i swoistością (odpowiednio 87% i 100%). Badanie takie dla pewności powinniśmy potwierdzić również metodami obrazowania oraz potwierdzić ilościowo w laboratorium:

Szybka interpretacja kliniczna

<= 3,5 µg/L - wynik prawidłowy. Jeśli objawy kliniczne są łagodne, zapalenie trzustki jest mało prawdopodobne.

3,6 – 5,3 µg/L - wynik w zakresie wątpliwym. Wskazana obserwacja pacjenta i powtórzenie badania Spec fPL po 14 dniach.

≥ 5,4 µg/L - wynik potwierdzający zapalenie trzustki. Należy niezwłocznie wdrożyć protokół terapeutyczny.

Ilościowy pomiar fPL na analizatorach stacjonarnych

Od niedawna możemy również w pewny sposób potwierdzić wynik ilościowy w naszej lecznicy. Przykładem niech będzie analizator biochemiczny IDEXX Catalyst One lub Catalyst Dx, na którym możemy przeprowadzić test pomiaru lipazy trzustkowej. Pozwala to na szybkie monitorowanie postępów leczenia bez konieczności wysyłania próbki do laboratorium zewnętrznego.

Leczenie i rokowanie w Pancreatitis

Samo leczenie przewlekłego zapalenia trzustki, które występuje częściej u kotów, obejmuje przede wszystkim płynoterapię, szczególnie istotną w czasie zaostrzenia. Pamiętajmy jednak, że koty są mistrzami ukrywania objawów bólowych, stąd konieczność dobrego rozpoznania diagnostycznego. Rokowanie dla kotów z przewlekłym zapaleniem trzustki jest zazwyczaj dobre, natomiast w przypadku pacjentów z ostrym zapaleniem rokowanie powinno być bardziej ostrożne ze względu na możliwe powikłania (w tym te zagrażające życiu).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zapalenie trzustki u kotów

Jaką czułość i swoistość ma szybki test SNAP fPL?

Test typu Point-of-Care (SNAP fPL) charakteryzuje się bardzo wysokimi parametrami diagnostycznymi:

- swoistość: 100% – brak wyników fałszywie dodatnich.
- czułość: 87% – wysoka zdolność do wykrywania chorych osobników.

Czy u kota z cukrzycą częściej występuje zapalenie trzustki?

Tak. Badania post mortem wykazały, że u około 50% kotów, u których za życia stwierdzono cukrzycę, występowały zmiany o charakterze zapalenia trzustki.

Czy badanie amylazy i lipazy wystarczy do diagnozy?

Nie. Standardowa lipaza i amylaza są mało swoiste i mało czułe w przypadku kotów, ponieważ mogą pochodzić z innych narządów. Badaniem z wyboru (tzw. badaniem celowanym) jest oznaczenie specyficznej kociej lipazy trzustkowej (fPL).

Co zrobić, gdy wynik Spec fPL jest w zakresie wątpliwym (3,6 – 5,3 µg/L)?

W takim przypadku zaleca się monitorowanie stanu klinicznego pacjenta oraz powtórzenie badania ilościowego po upływie 2 tygodni w celu sprawdzenia trendu stężenia fPL.

Sprawdź również przykładowe produkty z naszej hurtowni weterynaryjnej:

Przeczytaj także inne wpisy poradnikowe, np.:

Simpson K.W.: Pancreatitis and triaditis in cats: causes and treatment. J. Small Anim.

Pract. 2015, 56, 40–49.

Forman MA, Steiner JM, Armstrong PJ, et al. ACVIM consensus statement on pancreatitis in cats. J Vet Intern Med. 2021;35(2):703–723. doi:10.1111/jvim.1605

Zapalenie trzustki u kotów (Pancreatitis) – diagnostyka fPL i testy SNAP w klinice weterynaryjnej